Trẻ Chậm Nói Có Dấu Hiệu Như Thế Nào? Những Biểu Hiện Cha Mẹ Không Nên Bỏ Qua

Có những đứa trẻ mới hơn 1 tuổi đã bi bô gọi “ba”, “mẹ”, nhưng cũng có những bé gần 2 tuổi vẫn chỉ dùng vài âm đơn giản để giao tiếp. Điều này khiến không ít phụ huynh lo lắng, đặc biệt khi thấy con mình ít nói hơn các em bé cùng tuổi. Vậy trẻ chậm nói có dấu hiệu như thế nào? Khi nào cha mẹ nên theo dõi thêm và khi nào cần đưa trẻ đi khám? Hãy cùng Hagu Life tìm hiểu trong bài viết bên dưới.

Không phải trẻ nói muộn nào cũng là trẻ chậm nói

Một trong những điều khiến nhiều cha mẹ bối rối là việc phân biệt giữa “biết nói muộn” và “chậm nói”. Không phải cứ trẻ nói ít hơn bạn bè cùng tuổi là có vấn đề về phát triển ngôn ngữ.

Có những em bé khá điềm tĩnh, thích quan sát hơn là giao tiếp bằng lời. Dù vốn từ chưa nhiều nhưng trẻ vẫn hiểu những gì người lớn nói, biết chỉ tay khi muốn thứ gì đó, biết phản ứng khi được gọi tên và vẫn tương tác tốt với mọi người xung quanh. Trong trường hợp này, bé có thể chỉ đang phát triển ngôn ngữ chậm hơn một chút so với các bé khác.

Cũng có những trường hợp trẻ không chỉ nói ít mà còn gặp khó khăn trong việc hiểu ngôn ngữ, giao tiếp hoặc phản hồi với người đối diện. Đây là lúc ba mẹ cần quan sát kỹ hơn thay vì chỉ chờ đợi con “lớn lên tự khắc sẽ biết nói”.

Nhận biết sớm không có nghĩa là cứ thấy con nói ít hơn bạn bè là kết luận trẻ chậm nói. Sự thật là mỗi giai đoạn phát triển lại có những biểu hiện rất khác nhau. Có những tín hiệu xuất hiện từ khi bé còn chưa tròn một tuổi, nhưng cũng có những dấu hiệu chỉ trở nên rõ ràng hơn khi trẻ bước sang tuổi thứ hai. Vì vậy, trước khi lo lắng quá mức, cha mẹ nên hiểu điều gì là bình thường và điều gì cần được chú ý ở từng độ tuổi.

Những dấu hiệu trẻ chậm nói theo từng độ tuổi

Khi nhắc đến chậm nói, nhiều người thường nghĩ tới một đứa trẻ 2 hoặc 3 tuổi chưa biết nói. Thực tế, những tín hiệu đầu tiên có thể xuất hiện sớm hơn rất nhiều.

Khi trẻ dưới 12 tháng tuổi

Trong năm đầu đời, ngôn ngữ của trẻ chưa được thể hiện bằng lời nói hoàn chỉnh mà chủ yếu thông qua âm thanh và phản ứng giao tiếp.

Ba mẹ nên chú ý nếu trẻ:

• Ít bập bẹ.
• Không phản ứng với âm thanh quen thuộc.
• Ít giao tiếp bằng mắt.
• Không quay đầu khi được gọi tên.
• Không thể hiện cảm xúc khi tương tác với người thân.

Nhiều phụ huynh thường bỏ qua giai đoạn này vì nghĩ rằng bé còn quá nhỏ để đánh giá khả năng ngôn ngữ, nhưng đây lại là thời điểm nền tảng giao tiếp đang hình thành.

Khi Trẻ Từ 12 Đến 18 Tháng Tuổi

Đây là giai đoạn nhiều trẻ bắt đầu nói được những từ đơn giản như “ba”, “mẹ”, “bà”, “ăn”, “đi”. Nếu đến khoảng 18 tháng tuổi mà trẻ vẫn chưa có từ nào có nghĩa hoặc rất ít cố gắng giao tiếp bằng lời nói, cha mẹ nên chú ý nhiều hơn.

Bên cạnh khả năng nói, hãy quan sát xem con có hiểu những yêu cầu đơn giản như “đưa mẹ quả bóng”, “lại đây” hay “vẫy tay tạm biệt” hay không. Đôi khi khả năng hiểu ngôn ngữ còn quan trọng hơn số lượng từ trẻ đang nói được.

Có lẽ đây cũng là lúc nhiều phụ huynh bắt đầu cảm thấy băn khoăn. Một vài từ đơn lẻ có đủ để xem là bình thường hay không? Và đâu là những biểu hiện thực sự đáng lưu ý khi trẻ bước sang tuổi thứ hai?

Khi trẻ từ 12 đến 18 tháng tuổi

Đây là giai đoạn mà sự khác biệt về ngôn ngữ giữa các em bé bắt đầu thể hiện rõ hơn. Nếu như trước đó nhiều phụ huynh vẫn tự nhủ “con trai thường nói chậm” hay “mỗi bé có tốc độ phát triển khác nhau”, thì đến khoảng 2 tuổi, những băn khoăn này thường xuất hiện nhiều hơn.

Thông thường, trẻ trong giai đoạn từ 18 đến 24 tháng tuổi đã có thể sử dụng một số từ đơn giản để diễn đạt nhu cầu của mình. Có bé thích nói chuyện cả ngày, có bé ít nói hơn nhưng vẫn chủ động giao tiếp với người thân. Điều đáng quan tâm không phải là việc con nói được bao nhiêu từ, mà là trẻ có đang sử dụng ngôn ngữ để kết nối với mọi người hay không.

Ba mẹ nên chú ý nếu trẻ:

• Gần 2 tuổi nhưng chưa nói được từ có nghĩa.
• Ít bắt chước âm thanh hoặc lời nói của người lớn.
• Không chủ động gọi bố mẹ khi cần giúp đỡ.
• Thường kéo tay người lớn tới đồ vật thay vì cố gắng diễn đạt bằng lời.
• Ít phản ứng khi được hỏi hoặc trò chuyện.

Nhiều phụ huynh chia sẻ rằng họ bắt đầu cảm thấy lo lắng khi thấy con mình vẫn chủ yếu dùng tiếng khóc hoặc hành động để thể hiện nhu cầu trong khi những đứa trẻ cùng tuổi đã có thể nói những câu ngắn đơn giản.

Đó cũng là lý do giai đoạn này được xem là một trong những mốc quan trọng để theo dõi sự phát triển ngôn ngữ của trẻ.

Khi trẻ từ 2 đến 3 tuổi

Khi bước sang tuổi thứ hai, vốn từ của trẻ thường tăng lên rất nhanh. Nhiều bé có thể ghép hai hoặc ba từ thành câu ngắn như:

• Mẹ bế con.
• Con uống nước.
• Bố đi làm.
• Con muốn chơi.

Vì vậy, nếu trẻ đã hơn 2 tuổi nhưng gần như không có từ ngữ để giao tiếp hoặc người ngoài gia đình rất khó hiểu trẻ đang muốn nói gì, cha mẹ nên quan sát kỹ hơn.

Ngoài việc nói chậm, một số biểu hiện đi kèm cũng cần được lưu ý như:

• Trẻ ít giao tiếp bằng mắt.
• Không hứng thú tương tác với người khác.
• Thường chơi một mình.
• Không phản ứng với các câu hỏi đơn giản.
• Có dấu hiệu mất đi những kỹ năng từng có trước đó.

Không phải trẻ nào có những biểu hiện này cũng gặp vấn đề nghiêm trọng. Tuy nhiên, đây là những tín hiệu cho thấy gia đình không nên tiếp tục chờ đợi một cách thụ động.

Khi bắt đầu tìm hiểu về tình trạng chậm nói, nhiều cha mẹ thường tự hỏi liệu nguyên nhân có đến từ cách chăm sóc hằng ngày hay không. Thực tế, câu trả lời không đơn giản như vậy. Có những trường hợp trẻ chỉ phát triển ngôn ngữ chậm hơn bình thường, nhưng cũng có những nguyên nhân khác cần được xem xét kỹ hơn.

Nguyên nhân khiến trẻ chậm nói?

Khi nhận thấy con nói ít hơn bạn bè cùng tuổi, nhiều cha mẹ thường tự hỏi mình đã làm gì sai hoặc liệu có điều gì bất thường đang xảy ra. Nhưng sự thật là chậm nói có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau.

Một số trẻ đơn giản chỉ đang phát triển ngôn ngữ chậm hơn bình thường. Cũng có 1 số trường hợp liên quan đến:

• Vấn đề thính giác.
• Môi trường giao tiếp hạn chế.
• Thời gian tiếp xúc màn hình quá nhiều.
• Rối loạn phát triển ngôn ngữ.
• Một số vấn đề phát triển khác cần được đánh giá chuyên sâu.

Điều quan trọng là cha mẹ không nên tự chẩn đoán cho con qua những thông tin trên mạng. Để có thể xác định được nguyên nhân, cần có sự đánh giá của các chuyên gia và đưa ra hướng giải pháp phù hợp.

Xem thêm: Dấu Hiệu Trẻ Phát Triển Bình Thường Theo Tháng Tuổi

Khi nào cha mẹ nên đưa trẻ đi thăm khám?

Không ít phụ huynh băn khoăn liệu mình có đang lo lắng quá mức hay không. Đưa trẻ đi kiểm tra sớm không có nghĩa là con chắc chắn gặp vấn đề, ngược lại, đây là cách giúp gia đình hiểu rõ hơn về sự phát triển của trẻ và có hướng hỗ trợ phù hợp nếu cần thiết.

Cha mẹ nên cân nhắc đưa trẻ đi đánh giá nếu con có các dấu hiệu sau:

• 12 tháng tuổi chưa bập bẹ.
• 18 tháng tuổi chưa có từ có nghĩa.
• 24 tháng tuổi chưa ghép được từ đơn giản.
• Không phản ứng khi được gọi tên.
• Có dấu hiệu mất kỹ năng đã từng có.
• Ít giao tiếp với người xung quanh.

Việc chủ động phát hiện sớm thường mang lại nhiều cơ hội hỗ trợ hơn là chờ đợi quá lâu.

Cha mẹ có thể làm gì để hỗ trợ con?

Theo nhiều lời khuyên của những phụ huynh đã có kinh nghiệm chia sẻ, điều đầu tiên và cũng là điều quan trọng nhất là dành thời gian trò chuyện với trẻ mỗi ngày.

Nhiều nghiên cứu cho thấy ngôn ngữ phát triển tốt nhất thông qua sự tương tác trực tiếp giữa trẻ và người chăm sóc chúng. Những cuộc trò chuyện tưởng như rất đơn giản trong lúc ăn cơm, lúc đi tắm hoặc đi dạo hay mỗi tối trước khi đi ngut lại có giá trị hơn nhiều so với việc để trẻ xem các video học nói.

Bên cạnh đó, ba mẹ có thể:

• Đọc sách cùng con mỗi ngày.
• Mô tả những việc đang diễn ra xung quanh.
• Khuyến khích trẻ chỉ tay và gọi tên đồ vật.
• Hạn chế thời gian sử dụng thiết bị điện tử.
• Kiên nhẫn chờ trẻ phản hồi thay vì nói thay con.

Điều quan trọng nhất là biến việc giao tiếp thành một hoạt động tự nhiên và vui vẻ thay vì một buổi “luyện nói”.

Xem thêm: Làm sao để giúp trẻ kích thích phát triển trí não

Lời khuyên dành cho ba mẹ có con chậm nói

Không có cha mẹ nào muốn nghe đến hai chữ “chậm nói” khi nhắc đến con mình. Thế nhưng, điều đáng sợ nhất đôi khi không phải là việc trẻ nói chậm hơn một chút, mà chính là bỏ lỡ khoảng thời gian quan trọng để quan sát và hỗ trợ con đúng cách. Điều cha mẹ có thể làm không phải là liên tục so sánh con với những đứa trẻ khác, mà là lắng nghe, đồng hành và quan tâm đến con mỗi ngày.

Nếu có điều gì khiến bạn băn khoăn về khả năng giao tiếp của con, hãy chủ động tìm kiếm sự tư vấn từ chuyên gia. Đôi khi, một cuộc đánh giá sớm có thể mang lại sự yên tâm cho cả gia đình hoặc giúp trẻ nhận được sự hỗ trợ cần thiết đúng lúc.