Bất dung nạp lactose là gì? Cách chữa bất dung nạp lactose ở trẻ sơ sinh

Bất dung nạp lactose là tình trạng cơ thể không thể tiêu hóa hoặc hấp thụ tốt đường lactose – một loại đường tự nhiên có trong sữa và các chế phẩm từ sữa. Ở trẻ sơ sinh, bất dung nạp lactose có thể gây ra các triệu chứng khó chịu như đầy hơi, tiêu chảy, nôn trớ, quấy khóc sau bú.

Bất dung nạp lactose là gì?

Bất dung nạp lactose là tình trạng cơ thể không thể tiêu hóa hoàn toàn lactose – một loại đường có nhiều trong sữa mẹ, sữa công thức và các chế phẩm từ sữa. 

Đường lactose không được hấp thu sẽ đi xuống đại tràng và bị vi khuẩn tại đây phân giải, tạo ra acid lactic và khí carbon dioxide. Quá trình này gây ra các triệu chứng khó chịu như:

• Đầy hơi, sôi bụng
• Tiêu chảy hoặc đi phân chua
• Chướng bụng, đau bụng
• Biếng ăn, nôn trớ sau khi bú sữa

Trẻ bất dung nạp lactose là những bé có hệ tiêu hóa chưa hoàn thiện hoặc bị thiếu hụt lactase, khiến cơ thể không thể xử lý đường lactose như bình thường. Tình trạng này thường gặp ở trẻ sinh non, sau nhiễm trùng tiêu hóa hoặc trong một số trường hợp di truyền.

Mặc dù bất dung nạp lactose không nguy hiểm đến tính mạng, nhưng có thể gây khó chịu kéo dài, ảnh hưởng đến khả năng hấp thu dinh dưỡng ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ trong giai đoạn cần phát triển mạnh về thể chất.

Phần lớn người bị bất dung nạp lactose vẫn có thể kiểm soát triệu chứng bằng cách điều chỉnh chế độ ăn uống, lựa chọn sữa không chứa lactose hoặc bổ sung enzyme lactase theo hướng dẫn của bác sĩ.

Các dạng bất dung nạp lactose ở trẻ nhỏ

Không dung nạp lactose ở trẻ nhỏ không phải là tình trạng đồng nhất mà được chia thành 3 dạng chính dựa theo nguyên nhân và cơ chế gây bệnh. Dưới đây là các dạng phổ biến:

Tiêu chí	Bất dung nạp lactose bẩm sinh	Bất dung nạp lactose nguyên phát	Bất dung nạp lactose thứ phát
Nguyên nhân	Di truyền, rối loạn nhiễm sắc thể, thiếu enzyme lactase từ khi mới sinh	Cơ thể tự giảm sản xuất enzyme lactase do lâu ngày không dùng sữa	Tổn thương niêm mạc ruột sau tiêu chảy, nhiễm trùng đường tiêu hóa
Độ tuổi xuất hiện	Ngay từ khi sinh ra, đặc biệt ở trẻ sinh non	Thường gặp ở trẻ lớn hoặc tuổi dậy thì	Bất kỳ độ tuổi nào sau đợt bệnh đường ruột
Triệu chứng điển hình	Tiêu chảy, nôn trớ, đầy hơi, chậm tăng cân ngay từ khi bú sữa đầu tiên	Đầy hơi, tiêu chảy, đau bụng khi dùng sữa trở lại sau thời gian dài không uống	Tiêu chảy, sôi bụng, đầy hơi khi uống sữa trong/ sau khi mắc bệnh tiêu hóa
Khả năng phục hồi	Không phục hồi, kéo dài suốt đời	Không hoàn toàn, có thể kiểm soát	Có thể phục hồi hoàn toàn khi ruột lành lại
Hướng xử trí	Sử dụng sữa không chứa lactose, tránh hoàn toàn lactose trong chế độ ăn	Dùng sữa không lactose, bổ sung enzyme lactase theo hướng dẫn bác sĩ	Tạm dừng dùng sản phẩm chứa lactose, điều trị bệnh tiêu hóa, theo dõi phục hồi sau đó

Bất dung nạp lactose và dị ứng đạm bò có giống nhau không?

Không dung nạp lactose và dị ứng đạm bò là hai tình trạng hoàn toàn khác nhau. Việc phân biệt đúng hai vấn đề này rất quan trọng để lựa chọn phương pháp điều trị và chế độ ăn phù hợp cho trẻ.

Tiêu chí	Bất dung nạp lactose	Dị ứng đạm sữa bò
Nguyên nhân	Thiếu men lactase trong ruột non, khiến cơ thể không tiêu hóa được lactose (đường sữa).	Phản ứng miễn dịch với protein (đạm) trong sữa bò.
Cơ chế	Rối loạn tiêu hóa do không phân giải được lactose.	Phản ứng miễn dịch (dị ứng) với đạm trong sữa bò.
Triệu chứng	Đầy hơi, tiêu chảy, đau bụng, nôn trớ nhẹ sau vài giờ uống sữa.	Phát ban, mề đay, nôn, tiêu chảy, khó thở, có thể sốc phản vệ.
Mức độ nguy hiểm	Ít nghiêm trọng, thường gây khó chịu.	Có thể nghiêm trọng, thậm chí đe dọa tính mạng.
Thời điểm xuất hiện triệu chứng	Thường vài giờ sau khi uống sữa hoặc ăn sản phẩm từ sữa.	Có thể xảy ra ngay lập tức hoặc trong vòng vài giờ.
Cách xử trí	Giảm hoặc loại bỏ thực phẩm chứa lactose, có thể bổ sung men lactase.	Loại bỏ hoàn toàn sữa bò và sản phẩm từ sữa bò, dùng sữa đặc trị.
Khả năng khỏi bệnh	Có thể cải thiện theo độ tuổi hoặc kiểm soát được.	Một số trẻ có thể hết dị ứng sau 2-3 tuổi, nhưng cần theo dõi sát.

>>> Xem thêm: Review các loại sữa cho bé dị ứng đạm bò

Dấu hiệu bất dung nạp lactose ở trẻ

Làm sao biết bé bị bất dung nạp lactose? Trên thực tế, biểu hiện không dung nạp lactose ở trẻ sơ sinh thường xuất hiện từ 30 phút đến 2 giờ sau khi bé bú mẹ hoặc uống sữa công thức có chứa lactose. Dưới đây là những triệu chứng không dung nạp lactose ở trẻ sơ sinh mà bố mẹ cần lưu ý:

• Trẻ có biểu hiện quấy khóc, lo lắng hoặc hoảng sợ khi bú mẹ hoặc uống sữa công thức, do cảm giác khó chịu trong bụng.
• Sau khi bú, bé thường xuyên bị đầy hơi, chướng bụng, bụng trương lên và có thể kèm theo nôn trớ.
• Trẻ đi ngoài nhiều lần, phân lỏng, có mùi chua, đôi khi có bọt hoặc toàn nước, dấu hiệu điển hình của việc không hấp thu lactose.
• Một số trẻ còn bị sôi bụng, trung tiện nhiều, đau quặn bụng, tiêu chảy kéo dài.
• Vùng hậu môn có thể ửng đỏ, nổi mẩn do phân chua gây kích ứng.
• Trẻ có thể mệt mỏi, bú kém, chậm tăng cân do tiêu hóa kém và hấp thu dưỡng chất không hiệu quả.

Cách chữa bất dung nạp lactose ở trẻ sơ sinh

Dưới đây là một số cách chữa bất dung nạp lactose ở trẻ sơ sinh thường được khuyến nghị:

1. Xét nghiệm bất dung nạp lactose

Khi trẻ có dấu hiệu không dung nạp lactose, việc điều trị cần dựa vào nguyên nhân và mức độ nghiêm trọng của tình trạng. Trước tiên, để xác định chính xác trẻ có bị bất dung nạp lactose hay không, bác sĩ sẽ:

• Khai thác bệnh sử của trẻ và quan sát các biểu hiện lâm sàng.
• Thực hiện một số xét nghiệm chuyên sâu như:
  • Test lactose
  • Đo khí hydro trong hơi thở
  • Xét nghiệm độ acid trong phân (đối với trẻ sơ sinh)

Sau khi có chẩn đoán, tùy vào từng trường hợp, bác sĩ sẽ tư vấn các phương pháp xử trí phù hợp. 

2. Hạn chế hoặc loại bỏ thực phẩm chứa lactose

Khi đã xác định trẻ bị bất dung nạp lactose, bác sĩ có thể khuyên ngưng hoặc giảm lượng lactose trong khẩu phần ăn của bé.

• Với trẻ sơ sinh, thường được chuyển sang sữa công thức không chứa lactose hoặc sữa thủy phân đạm đặc biệt.
• Với trẻ lớn hơn, có thể không cần kiêng hoàn toàn lactose, mà sẽ được theo dõi và điều chỉnh liều lượng phù hợp dựa trên khả năng dung nạp.

3. Bổ sung enzyme lactase theo chỉ định

Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định bổ sung men tiêu hóa enzyme lactase để phân giải đường lactose trong sữa.

Trẻ có thể được dùng enzyme lactase trước mỗi lần bú sữa mẹ hoặc sữa công thức, nhằm hỗ trợ tiêu hóa lactose hiệu quả, hạn chế các triệu chứng như đầy hơi, tiêu chảy hay quấy khóc. Việc sử dụng enzyme cần tuân thủ đúng liều lượng và thời điểm theo hướng dẫn của bác sĩ, để đảm bảo hiệu quả và tránh gây rối loạn tiêu hóa ở trẻ.

4. Bổ sung dưỡng chất thay thế khác

Khi cần hạn chế hoặc loại bỏ sữa khỏi khẩu phần ăn, điều quan trọng là phải bổ sung đầy đủ các dưỡng chất thay thế, đặc biệt là canxi và vitamin D cho sự phát triển xương và chiều cao của trẻ.

Với những bé đã bắt đầu ăn dặm, bố mẹ nên tăng cường cho trẻ dùng các thực phẩm giàu canxi tự nhiên như súp lơ xanh, rau cải, tôm, cá nhỏ ăn được cả xương…

Trong trường hợp cần thiết, bác sĩ có thể khuyến nghị sử dụng viên uống bổ sung canxi và vitamin D để đảm bảo trẻ không bị thiếu hụt dinh dưỡng trong giai đoạn quan trọng này.

>>> Xem thêm: Bé mấy tháng ăn được thịt, cá, tôm?

5. Thiết lập chế độ sinh hoạt và chăm sóc phù hợp

Chế độ ăn uống và sinh hoạt đóng vai trò lớn trong việc hỗ trợ hệ tiêu hóa và miễn dịch của trẻ:

• Bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu (nếu có thể).
• Không cho trẻ ăn dặm quá sớm.
• Đảm bảo vệ sinh bình sữa, núm ti và tay mẹ khi pha sữa.
• Tiêm chủng đúng lịch để phòng bệnh đường hô hấp và tiêu hóa.

Bé bị bất dung nạp lactose mẹ kiêng gì?

Trẻ bị bất dung nạp lactose sẽ không thể phân giải và hấp thu được đường lactose có trong sữa và các sản phẩm từ sữa. Lúc này, bên cạnh việc điều chỉnh chế độ dinh dưỡng của bé, mẹ cũng cần chú ý đến khẩu phần ăn của mình. Dưới đây là những nhóm thực phẩm cần hạn chế:

• Sữa và các chế phẩm từ sữa: Mẹ nên tránh dùng sữa bò, sữa dê, sữa chua, phô mai, bơ… vì chúng chứa lactose – nguyên nhân khiến bé bị tiêu chảy, đầy bụng và khó chịu.
• Thực phẩm chứa nhiều đường: Bánh kẹo, nước ngọt, siro trái cây… có thể làm tăng gánh nặng cho hệ tiêu hóa của bé và khiến triệu chứng bất dung nạp nặng hơn.
• Hải sản và thực phẩm dễ gây dị ứng: Tôm, cua, mực, đậu phộng… dễ gây kích ứng và tổn thương niêm mạc ruột của trẻ đang bị bất dung nạp lactose.

Lưu ý: Mẹ vẫn nên tiếp tục cho con bú vì sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng tốt nhất. Tuy nhiên, nếu nghi ngờ sữa mẹ khiến bé khó chịu, nên giảm lượng thực phẩm chứa lactose trong khẩu phần ăn của mẹ và hỏi ý kiến bác sĩ.

FAQ – Mọi người cũng hỏi về bất dung nạp lactose

Tổng hợp những thắc mắc phổ biến nhất về bất dung nạp lactose giúp bố mẹ hiểu rõ hơn về tình trạng này ở trẻ sơ sinh.

Trẻ bị bất dung nạp lactose có tăng cân không?

Trẻ bị bất dung nạp lactose có thể gặp khó khăn trong việc tăng cân nếu không được phát hiện và xử lý kịp thời. Do không tiêu hóa được đường lactose, trẻ dễ bị tiêu chảy, đau bụng, chán ăn, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng hấp thu dinh dưỡng và phát triển bình thường.

Bé bị bất dung nạp lactose bao lâu thì hết?

Bé bị bất dung nạp lactose bao lâu thì hết phụ thuộc vào nguyên nhân cụ thể. Nếu do nhiễm trùng đường tiêu hóa, tình trạng này thường cải thiện sau vài tuần đến vài tháng khi ruột phục hồi. Tuy nhiên, nếu là do bẩm sinh, bất dung nạp lactose có thể kéo dài suốt đời nhưng vẫn có thể kiểm soát tốt bằng chế độ ăn phù hợp.

Xét nghiệm bất dung nạp lactose ở trẻ sơ sinh ở đâu?

Xét nghiệm bất dung nạp lactose nên được thực hiện tại các bệnh viện hoặc cơ sở y tế có chuyên khoa Nhi hoặc chuyên khoa Tiêu hóa. Khi trẻ có dấu hiệu nghi ngờ như tiêu chảy, đầy hơi, nôn trớ sau khi bú sữa, bố mẹ nên đưa bé đi khám sớm để được bác sĩ tư vấn và chỉ định xét nghiệm phù hợp.

Bất dung nạp lactose là tình trạng không hiếm gặp ở trẻ nhỏ, tuy không nguy hiểm nhưng nếu không được phát hiện và điều chỉnh kịp thời có thể ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất và tiêu hóa của bé. Để đồng hành cùng hành trình chăm sóc bé yêu mỗi ngày, mẹ có thể lựa chọn các sản phẩm sữa không chứa lactose, sữa công thức đặc biệt, thực phẩm bổ sung dinh dưỡng và đồ dùng chăm sóc mẹ & béchính hãng, giá tốt tại Hagu Life – nơi mang đến giải pháp tiện lợi và an tâm cho mọi gia đình.