Điểm danh các phong tục ngày Tết cổ truyền ở Việt Nam

Tết Nguyên Đán là dịp lễ lớn và quan trọng nhất trong năm, gắn liền với nhiều phong tục ngày Tết mang đậm bản sắc văn hóa. Hãy cùng Hagu Life “điểm danh” những phong tục Tết nổi bật nhất của các vùng miền trong những ngày đầu xuân.

>>> Xem thêm: Các hoạt động ngày Tết

1. Phong tục thăm mộ tổ tiên ngày Tết 

Trong số các phong tục ngày Tết Việt Nam, thăm mộ tổ tiên là một trong những truyền thống thiêng liêng và được gìn giữ lâu đời nhất. Từ ngày 23 đến 30 tháng Chạp, các gia đình thường tụ họp đông đủ để cùng nhau dọn dẹp, sửa sang phần mộ và thắp nhang. 

Tục lệ này phổ biến ở khắp các vùng miền, thể hiện truyền thống “uống nước nhớ nguồn” tốt đẹp trong văn hóa Việt. Đây không chỉ là một nghi lễ tâm linh, mà còn là dịp để các thành viên gắn kết, cùng nhau đón nhận không khí Tết đang cận kề.

Đặc biệt, sáng mùng 1 Tết, nhiều gia đình vẫn giữ thói quen đi thăm mộ trước khi bắt đầu hành trình chúc Tết họ hàng, làng xóm. Quan niệm cho rằng, đầu năm muốn mọi sự hanh thông thì trước hết phải nhớ đến tổ tiên, gửi lời tri ân để cầu mong một năm mới bình an, may mắn. 

>>> Xem thêm: Những thứ cần chuẩn bị trước Tết Âm lịch

2. Phong tục gói bánh chưng ngày Tết

Trong các phong tục tập quán ngày Tết của người Việt, gói bánh chưng luôn là một hoạt động mang ý nghĩa đặc biệt, gắn liền với tinh thần sum vầy và gìn giữ truyền thống dân tộc. 

Bánh chưng không chỉ là món ăn quen thuộc trên mâm cỗ Tết, mà còn là biểu tượng của đất trời, của lòng biết ơn tổ tiên và sự trân trọng cội nguồn. Từ ngày 27 – 29 Tết, nhiều gia đình Việt bắt đầu chuẩn bị nguyên liệu và cùng nhau gói bánh. Đây cũng là dịp để con cháu tụ họp, san sẻ công việc, ôn lại chuyện cũ và gìn giữ những giá trị truyền thống.

Phong tục gói bánh chưng ngày Tết không chỉ đơn thuần là việc chuẩn bị món ăn, mà còn là dịp thắt chặt tình cảm gia đình, lưu giữ nét đẹp văn hóa và giúp Tết cổ truyền thêm trọn vẹn, ấm áp.

>>> Xem thêm: Những câu đố vui về ngày Tết siêu hóc búa

3. Phong tục lì xì ngày Tết

Trong số các phong tục Tết Nguyên Đán quen thuộc và được mong chờ nhất, lì xì đầu năm luôn giữ một vị trí đặc biệt trong văn hóa người Việt. Vào sáng mùng 1 Tết, con cháu sẽ đến chúc thọ ông bà, cha mẹ với những lời chúc tốt đẹp. Sau đó, người lớn sẽ mừng tuổi lại bằng những phong bao lì xì đỏ.

Bên cạnh đó, không chỉ trẻ em mới được nhận lì xì. Những người đã trưởng thành, có công việc ổn định cũng sẽ mừng tuổi ngược lại cho ông bà, bố mẹ như một cách thể hiện hiếu kính và tri ân. 

>>> Xem thêm: Cách dạy bé câu chúc Tết ông bà, cha mẹ

4. Phong tục chơi hoa ngày Tết

Trong những phong tục ngày Tết của người Việt, chơi hoa là một nét văn hóa tao nhã và đầy ý nghĩa, được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Việc thưởng thức vẻ đẹp của hoa vào những ngày đầu xuân không chỉ giúp không gian Tết thêm rực rỡ mà còn mang theo những ước vọng tốt lành cho năm mới.

Ở mỗi miền, người Việt lại chọn cho mình loài hoa đặc trưng: miền Bắc có hoa đào, miền Nam có hoa mai, còn cây quất cảnh hiện diện phổ biến từ Bắc đến Nam. Hầu như gia đình nào cũng sẽ chuẩn bị một cành đào, chậu mai hoặc cây quất để trưng trong nhà, vừa làm đẹp không gian sống vừa gửi gắm hy vọng cho năm mới an khang.

Bên cạnh đó, nhiều loại hoa chưng Tết hiện đại cũng được yêu thích trong dịp Tết như hoa lan, hoa ly, hoa cúc, hoa thủy tiên, mang lại sự tươi mới, sang trọng và rực rỡ cho ngôi nhà. 

Hoa Tết thường được chia thành ba loại: Hoa cúng bàn thờ gia tiên, hoa chưng phòng khách và hoa trang trí phòng ở, mỗi loại đều mang ý nghĩa trang trọng, may mắn và ấm áp.

>>> Xem thêm: Các loại hoa đỏ chưng Tết đẹp và may mắn

5. Cúng ông Công, ông Táo

Trong số các phong tục ngày Tết cổ truyền của người Việt, lễ cúng Ông Công, Ông Táo là nghi lễ mang ý nghĩa đặc biệt thiêng liêng, được tổ chức vào những ngày cuối năm âm lịch, phổ biến nhất là ngày 23 tháng Chạp. Đây là thời điểm Táo Quân cưỡi cá chép về trời để báo cáo với Ngọc Hoàng mọi việc xảy ra trong gia đình suốt một năm qua.

Vào ngày này, các gia đình sẽ dọn dẹp sạch sẽ gian bếp, chuẩn bị mâm cơm cúng tươm tất và mua cá chép để làm lễ tiễn ông Công, ông Táo về trời. Người Việt tin rằng Táo Quân sẽ thay mặt gia chủ trình bày những điều tốt – xấu, công – tội trong năm, để Ngọc Hoàng xét thưởng phạt phân minh.

Đến giao thừa, Táo Quân sẽ trở lại hạ giới tiếp tục nhiệm vụ trông coi bếp núc, giữ gìn nề nếp trong gia đình. Vì vậy, lễ cúng ông Công, ông Táo được các gia đình thực hiện rất trang trọng với mong muốn Thần Bếp phù hộ cho năm mới ấm no, thuận hòa và nhiều may mắn.

>>> Xem thêm: Cách dọn nhà đón Tết siêu nhanh

6. Bày mâm ngũ quả ngày Tết

Trong phong tục ngày Tết Việt Nam, trang trí mâm ngũ quả là nghi thức thiêng liêng và không thể thiếu, thể hiện sự tôn kính của con cháu đối với ông bà tổ tiên trong thời khắc năm mới. 

Theo quan niệm xưa, 5 loại quả tượng trưng cho ngũ hành (Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ) mang ý nghĩa phát triển, sinh sôi, mong cho một năm “ăn nên làm ra”, gia đình thịnh vượng và con cháu sum vầy. Mâm ngũ quả không chỉ là lễ vật dâng cúng tổ tiên mà còn là biểu tượng cho sự hiếu thảo, biết ơn và ước vọng về những điều tốt đẹp.

Tuy cùng chung ý nghĩa, nhưng mâm ngũ quả ở 3 miền Bắc – Trung – Nam lại có sự khác biệt về lựa chọn loại quả và cách bày trí.

• Miền Bắc thường dùng chuối xanh, bưởi, cam, quýt, táo…
• Miền Trung ưu tiên những loại quả sẵn có như thanh long, dứa, dưa hấu…
• Mâm ngũ quả trong phong tục ngày tết miền Nam thường có mãng cầu – dừa – đu đủ – xoài với ý nghĩa “Cầu vừa đủ xài”.

7. Tổ chức tiệc Tất niên

Trong số những phong tục ngày Tết cổ truyền ở Việt Nam, bữa tiệc Tất niên được xem là một nghi lễ ấm cúng và thiêng liêng, thường diễn ra vào đêm cuối cùng của năm. Khi không khí chuẩn bị Tết Nguyên Đán trở nên rộn ràng, mỗi gia đình lại quây quần bên mâm cơm Tất niên với bánh chưng, bánh tét và nhiều món ăn truyền thống đặc trưng ngày Tết.

Bữa cơm Tất niên không chỉ đơn thuần là dịp thưởng thức các món ngon, mà còn là khoảnh khắc để các thành viên trong gia đình tụ họp, trò chuyện, ôn lại chuyện cũ và cùng nhau lưu giữ những kỷ niệm đáng nhớ. Đây là thời điểm gắn kết yêu thương, khép lại một năm với nhiều trải nghiệm và mở ra hy vọng cho năm mới.

Theo phong tục, nhiều gia đình Việt chuẩn bị mâm cơm cúng vào chiều 30 Tết để mời thần linh và gia tiên về ăn Tết cùng con cháu. Thông thường sẽ có hai mâm cỗ: Một đặt trên bàn thờ gia tiên, một mâm đặt ngoài trời trước sân nhà. Khói hương trầm nghi ngút cùng không khí đầm ấm của buổi tất niên tạo nên vẻ đẹp truyền thống không thể thiếu mỗi dịp xuân về.

8. Biếu quà Tết

Trong những phong tục ngày Tết, biếu quà đã trở thành nét đẹp văn hóa thể hiện sự tri ân, kính trọng và gắn kết tình cảm giữa mọi người. Khi mùa xuân gõ cửa, bên cạnh việc dọn dẹp hay sắm sửa quần áo mới, nhiều gia đình còn dành thời gian chọn lựa những giỏ quà Tết ý nghĩa để gửi tặng cha mẹ, ông bà, bạn bè, đồng nghiệp hay cấp trên.

Mỗi món quà đều mang theo tâm tư và tình cảm của người tặng. Đó có thể là sự biết ơn đối với những người đã đồng hành trong suốt năm qua, là lời chúc bình an và may mắn cho năm mới. Với người nhận, món quà Tết không chỉ là vật chất mà còn là niềm vui đầu năm, là cảm giác đủ đầy và may mắn gõ cửa khi xuân về.

9. Đón giao thừa

Đón giao thừa là một trong những khoảnh khắc quan trọng và thiêng liêng nhất trong Tết Nguyên Đán của người Việt Nam, đánh dấu sự chuyển giao giữa năm cũ và năm mới. Đây không chỉ là nghi lễ truyền thống mà còn là thời khắc sum vầy, đoàn tụ đầy cảm xúc của mọi gia đình.

Khi đồng hồ điểm 0 giờ, tiếng reo hò hòa cùng âm nhạc và pháo hoa rực sáng khắp bầu trời. Mọi người cùng nhau đếm ngược, xem bắn pháo hoa và gửi lời chúc an khang, tài lộc, bình an cho năm mới. Đây cũng là giây phút mà mỗi người bỏ lại những điều không may của năm cũ, hướng tới một năm mới nhiều điều tốt đẹp.

Bên cạnh đó, lễ cúng giao thừa, hay còn gọi là lễ trừ tịch, thường được thực hiện ngoài trời vào thời khắc cuối cùng của năm. Nghi lễ mang ý nghĩa tiễn biệt điều không tốt của năm cũ, cầu mong sự bình an, may mắn, thuận lợi cho gia đình trong năm mới.

10. Xông đất đầu năm

Sau khoảnh khắc thiêng liêng của lễ đón giao thừa, xông đất đầu năm là phong tục được người Việt vô cùng coi trọng, với mong muốn mang lại may mắn, tài lộc và phúc khí cho gia đình trong suốt một năm mới. Đây là một trong những phong tục ngày Tết Việt Nam lâu đời và vẫn được duy trì cho đến ngày nay.

Theo quan niệm dân gian, người đầu tiên bước vào nhà sau thời điểm giao thừa chính là “người xông đất”. Họ không chỉ mang theo lời chúc mừng năm mới mà còn được tin rằng sẽ đem đến vận khí, may mắn và những điều tốt lành cho gia chủ.

Người xông đất vì thế được lựa chọn rất cẩn trọng. Thông thường, chủ nhà sẽ chọn những người có tính tình vui vẻ, hiền lành, gia đình hạnh phúc, làm ăn phát đạt và đặc biệt là hợp tuổi, hợp mệnh với gia chủ trong năm mới. Quan niệm cho rằng nếu người xông đất hợp tuổi thì gia đình sẽ gặp hanh thông, công việc thuận lợi, sức khỏe dồi dào và vạn sự như ý.

Ở một số địa phương, tục xông đất còn có thêm những kiêng kỵ nhất định như tránh người đang có tang, tránh người có vía nặng hoặc những tuổi được cho là xung khắc với gia chủ. Chính vì vậy, nhiều gia đình thường “nhờ” sẵn người hợp tuổi đến xông đất ngay trong sáng mùng 1 để đảm bảo bình an và may mắn cho cả năm.

Nhữngphong tục ngày Tết của người Việt không chỉ giúp gìn giữ bản sắc văn hóa truyền thống mà còn tạo nên sự gắn kết, ấm áp trong mỗi gia đình khi năm mới về. Và để hành trình đón Tết của mẹ và bé trở nên nhẹ nhàng, trọn vẹn hơn, bạn có thể tham khảo các sản phẩm chăm sóc mẹ & bé chính hãng tại Hagu Life, nơi cung cấp đồ dùng an toàn, tiện lợi giúp gia đình chuẩn bị thật chu đáo cho những ngày đầu năm mới.