Các dấu hiệu nhận biết trẻ tự kỷ và phân loại mức độ theo độ tuổi

Dấu hiệu trẻ tự kỷ thường xuất hiện khá sớm, nhưng nhiều bố mẹ có thể nhầm lẫn với tính cách của con hoặc cho là phát triển bất thường tạm thời. Trẻ tự kỷ thường gặp khó khăn trong giao tiếp, hạn chế tương tác xã hội, ít hoặc không phản ứng khi được gọi tên, chậm nói, thích chơi một mình và có những hành vi lặp lại như đi nhón gót, xoay đồ vật, lắc lư. Những dấu hiệu này tuy đa dạng nhưng đều cho thấy trẻ có nhu cầu được quan sát và hỗ trợ đặc biệt.

>>> Xem thêm: Dấu hiệu trẻ phát triển không bình thường

Dấu hiệu tự kỷ là gì?

Dấu hiệu trẻ tự kỷ thường không dễ nhận thấy qua vẻ bề ngoài nhưng thường thể hiện rõ qua cách trẻ giao tiếp, tương tác, cư xử và học hỏi khác với hầu hết những người xung quanh. Khả năng học tập, tư duy và giải quyết vấn đề ở trẻ tự kỷ rất đa dạng. Có trẻ có thể là thiên tài trong một số lĩnh vực, nhưng cũng có trẻ gặp khó khăn nghiêm trọng trong việc học và cần sự hỗ trợ liên tục trong sinh hoạt hàng ngày.

Nguyên nhân gây ra tự kỷ rất phức tạp, bao gồm cả yếu tố di truyền và môi trường:

• Di truyền: Một số trẻ mắc tự kỷ có thể liên quan đến các rối loạn di truyền như hội chứng Rett hoặc hội chứng Fragile X. Ngoài ra, những thay đổi gen (đột biến) cũng có thể làm tăng nguy cơ mắc tự kỷ, ảnh hưởng đến sự phát triển não bộ.
• Môi trường: Các yếu tố như nhiễm virus, thuốc dùng trong thai kỳ, biến chứng khi mang thai hoặc ô nhiễm môi trường có thể góp phần ảnh hưởng đến nguy cơ tự kỷ.

Hiểu rõ về biểu hiện của trẻ tự kỷ và các nguyên nhân tiềm ẩn sẽ giúp phụ huynh sớm phát hiện và can thiệp kịp thời, hỗ trợ trẻ phát triển khả năng giao tiếp, học tập và thích nghi xã hội tốt hơn.

>>> Xem thêm: Trẻ 2 tuổi chưa biết nói có sao không?

Dấu hiệu trẻ tự kỷ theo độ tuổi

Dấu hiệu trẻ tự kỷ thường xuất hiện trong 3 năm đầu đời và có thể khác nhau tùy theo độ tuổi. Một số trẻ thể hiện biểu hiện sớm trong vài tháng đầu, một số khác lại chỉ bộc lộ các triệu chứng rõ ràng từ 18-24 tháng tuổi. Dưới đây là dấu hiệu trẻ tự kỷ theo độ tuổi để phụ huynh tham khảo.

1. Dấu hiệu trẻ tự kỷ dưới 6 tháng

Bé dưới 6 tháng tuổi có thể bắt đầu thể hiện một số dấu hiệu trẻ tự kỷ, chủ yếu liên quan đến giao tiếp, tương tác xã hội và phát triển ngôn ngữ, vì vậy bố mẹ cần quan sát kỹ để theo dõi và hỗ trợ kịp thời.

• Thiếu hoặc ít khóc để giao tiếp (0-3 tháng): Trẻ có thể không khóc hoặc khóc ít hơn bình thường, không dùng khóc để biểu lộ nhu cầu hay cảm xúc.
• Thiếu phản ứng với âm thanh và giọng nói: Trẻ không quay đầu về phía tiếng gọi tên và không thay đổi biểu cảm khi nghe âm thanh.
• Thiếu giao tiếp bằng ánh mắt: Trẻ ít hoặc không nhìn vào mặt người chăm sóc khi tương tác, khó tạo kết nối xã hội.
• Thiếu mỉm cười phản xạ: Trẻ không mỉm cười khi được người lớn giao tiếp hoặc nhìn thấy người thân.
• Ít phát ra âm thanh ê a: Trẻ ít bập bẹ hoặc phát ra âm thanh không thay đổi, giọng điệu đều đều.
• Ít phản ứng với sự tiếp xúc và tương tác xã hội: Trẻ không quan tâm khi người lớn tương tác hoặc vuốt ve.
• Thiếu phản ứng với sự thay đổi nét mặt của người lớn: Trẻ không có phản ứng khi người lớn thay đổi giọng điệu hoặc biểu cảm.
• Không bập bẹ học nói (4-6 tháng): Trẻ không phát ra âm thanh cơ bản như “ba”, “ma”, “da” để giao tiếp.
• Chậm vận động so với độ tuổi: Trẻ chậm lẫy, cử động kém linh hoạt so với các mốc phát triển trung bình.
• Ánh mắt kém linh hoạt: Trẻ ít hoặc không giao tiếp bằng ánh mắt, thời gian nhìn người hoặc đồ vật ngắn.
• Không nhận ra cha mẹ hoặc phân biệt người lạ: Trẻ không thể tạo kết nối bằng ánh mắt hoặc phản ứng với giọng nói quen thuộc.
• Chậm phát triển ngôn ngữ: Trẻ ít ê a, không sử dụng cử chỉ để giao tiếp, thể hiện dấu hiệu chậm nói.

>>> Xem thêm: Trẻ mấy tháng biết nói?

2. Dấu hiệu trẻ tự kỷ từ 6-12 tháng

Trong giai đoạn từ 6-12 tháng, bố mẹ có thể bắt đầu nhận thấy một số dấu hiệu trẻ tự kỷ thông qua các biểu hiện về giao tiếp, tương tác xã hội và phát triển ngôn ngữ.

• Không thể hiện sự thích thú trên khuôn mặt: Trẻ ít cười hoặc không biểu lộ cảm xúc khi vui, chơi đùa hay khi tương tác với người thân.
• Không giao tiếp bằng mắt: Trẻ tránh nhìn vào mắt người khác, đôi khi chỉ nhìn thẳng mà không phản ứng khi được tương tác.
• Phản ứng kém với âm thanh: Trẻ không trả lời khi được gọi tên, không quay lại hướng phát ra âm thanh hoặc không giật mình trước tiếng động lớn.
• Không thích được âu yếm: Trẻ tỏ ra khó chịu hoặc thờ ơ khi người khác chạm vào cơ thể hoặc ôm ấp.
• Thiếu quan tâm đến trò chơi: Trẻ không tham gia hoặc không hứng thú với các trò chơi phổ biến ở trẻ cùng tuổi.
• Không bập bẹ hoặc ít phát triển ngôn ngữ sớm: Trẻ không phát ra âm thanh giao tiếp cơ bản, không thử bắt chước âm thanh xung quanh.
• Không sử dụng cử chỉ để giao tiếp: Trẻ không đưa tay ra khi muốn được bế hoặc không dùng các cử chỉ đơn giản để thể hiện nhu cầu.

>>> Xem thêm:

• Trẻ mấy tháng biết bò?
• Trẻ mấy tháng biết đi?

3. Dấu hiệu trẻ tự kỷ từ 1 – 2 tuổi

Dưới đây là các dấu hiệu trẻ tự kỷ từ 12-24 tháng mà bố mẹ nên quan sát để kịp thời phát hiện và hỗ trợ:

• Trẻ không sử dụng cử chỉ: Không chỉ tay, không vẫy tay chào, không bắt tay hoặc nhìn vào mắt người khác để giao tiếp.
• Không bập bẹ hoặc nói các từ đơn: Trẻ 12 tháng chưa bập bẹ, 16 tháng không dùng từ đơn, 24 tháng không nói câu hai từ.
• Mất kỹ năng giao tiếp hoặc xã hội: Trước đó trẻ có thể bập bẹ hoặc tỏ ra quan tâm, nhưng nay không còn những hành vi đó.
• Phớt lờ người xung quanh: Trẻ dường như chỉ sống trong thế giới riêng, ít chú ý đến người chăm sóc hoặc môi trường xung quanh.
• Không tương tác với đồ vật để thể hiện sự quan tâm: Trẻ không chia sẻ hoặc thu hút sự chú ý về đồ chơi, vật nuôi, hay sự kiện xung quanh.
• Luôn lặp đi lặp lại một hành động: Thực hiện cử động cơ thể hoặc hành động nhất định nhiều lần mà không có mục đích giao tiếp.
• Đi bằng ngón chân hoặc không thể bước đi: Trẻ có thể thường xuyên đi nhón chân hoặc gặp khó khăn trong việc đi bộ bình thường.
• Chậm phát triển ngôn ngữ và cử chỉ so với lứa tuổi: Trẻ không sử dụng từ đơn, không bập bẹ, không thể hình thành câu cơ bản đúng mốc phát triển.

>>> Xem thêm: Rối loạn phổ tự kỷ là gì?

4. Dấu hiệu trẻ tự kỷ từ 2 tuổi trở lên

Từ 2 tuổi trở lên, các dấu hiệu trẻ tự kỷ trở nên rõ rệt hơn, thể hiện qua khả năng ngôn ngữ, hành vi, sở thích và cách trẻ tương tác với môi trường xung quanh.

• Chậm hoặc không nói chuyện: Trẻ khó bày tỏ nhu cầu, ít tham gia giao tiếp.
• Kiểu nói khác thường: Nói ngắt quãng, lặp từ, giọng đều đều hoặc the thé.
• Khó hiểu lời người khác: Không trả lời khi gọi tên, phản ứng cảm xúc không phù hợp.
• Tập trung hẹp: Chỉ quan tâm một đối tượng, chi tiết hoặc chủ đề duy nhất.
• Hiếm khi bắt chước, không chơi giả vờ: Trẻ ít tham gia trò chơi đóng vai.
• Thích chơi một mình: Không chia sẻ đồ chơi, ít quan tâm bạn bè.
• Hành vi cứng nhắc: Khó thích nghi với thay đổi, gắn bó với thói quen.
• Chơi đồ vật khác thường: Sắp xếp, nhấn nút, mở-đóng lặp đi lặp lại.
• Tự gây thương tích hoặc hành động lặp: Cắn, đánh bản thân, vỗ tay hoặc lắc tay.
• Nhạy cảm với kích thích: Chống xúc giác, tiếng ồn, mùi, từ chối thức ăn, quần áo.
• Phản ứng cảm giác bất thường: Quá sợ hoặc không sợ khi cần thiết.
• Rối loạn giấc ngủ: Khó ngủ, thức dậy ban đêm hoặc dậy sớm.
• Vấn đề hành vi: Hiếu động, bốc đồng, kháng cự, hung hăng.
• Thiếu sáng tạo và khó thích nghi: Chơi không sáng tạo, bắt mọi người tuân theo nếp sinh hoạt.

>>> Xem thêm: Mẹo giúp trẻ sơ sinh ngủ ngon vào ban đêm

Bài test trẻ tự kỷ

Hiện nay, bài test tự kỷ phổ biến nhất cho trẻ từ 16-36 tháng tuổi là M-CHAT-R/F (Modified Checklist for Autism in Toddlers, Revised with Follow-up). Bài test gồm 20 câu hỏi đơn giản, phụ huynh trả lời CÓ hoặc KHÔNG dựa trên hành vi thường ngày của trẻ. Mỗi câu trả lời KHÔNG ghi 1 điểm, CÓ ghi 0 điểm.

Bộ câu hỏi trong bài test trẻ tự kỷ:

• Trẻ có nhìn theo hướng tay bạn chỉ không?
• Trẻ có phản ứng với âm thanh lớn không?
• Trẻ có hứng thú với việc leo trèo không?
• Trẻ có chuyển động ngón tay bất thường khi ở một mình không?
• Trẻ có chỉ tay đến đồ vật mà trẻ muốn lấy không?
• Trẻ có chỉ cho bố mẹ những thứ trẻ thích không?
• Trẻ có quan tâm khi chơi với các trẻ khác không?
• Trẻ có khoe đồ vật yêu thích với bạn không?
• Trẻ có phản ứng khi được gọi tên không?
• Trẻ có cười lại khi bạn cười không?
• Trẻ có tỏ ra khó chịu với tiếng ồn không?
• Trẻ có tự bước đi hoặc tìm cách tập đi không?
• Trẻ có giao tiếp ánh mắt khi chơi hoặc nói chuyện không?
• Trẻ có bắt chước hành động của người lớn không?
• Trẻ có nhìn theo hướng bạn khi bạn thay đổi hướng nhìn không?
• Trẻ có thích được bạn nhìn trẻ không?
• Trẻ có làm theo chỉ dẫn bằng lời nói không?
• Trẻ có nhìn bạn để xem phản ứng của bạn khi có sự kiện mới không?
• Trẻ có thích hoặc tỏ ra hứng thú với trò chơi vận động không?
• Trẻ có quan tâm hoặc tham gia các trò chơi tương tác không?

Đánh giá nguy cơ tự kỷ qua điểm số:

• 8-20 điểm: Nguy cơ cao → Nên đưa trẻ đi khám bác sĩ chuyên môn để đánh giá và can thiệp sớm.
• 3-7 điểm: Nguy cơ trung bình → Cần theo dõi sát sao và cân nhắc khám chuyên khoa.
• 0-2 điểm: Nguy cơ thấp → Phụ huynh có thể yên tâm, nhưng nếu trẻ dưới 24 tháng, nên lặp lại bài test khi trẻ tròn 24 tháng để đảm bảo kết quả chính xác.

Nhận biết sớm dấu hiệu trẻ tự kỷ giúp bố mẹ có thể theo dõi, chăm sóc và can thiệp kịp thời, hỗ trợ con phát triển toàn diện về giao tiếp, hành vi và kỹ năng xã hội. Bên cạnh việc quan sát các biểu hiện của trẻ, việc chăm sóc dinh dưỡng, sức khỏe và tạo môi trường phát triển an toàn, lành mạnh cũng đóng vai trò quan trọng. Tại Hagu Life, bố mẹ có thể tìm thấy đa dạng các sản phẩm chăm sóc mẹ và bé chất lượng, từ sữa bột cho bé, thực phẩm bổ sung, đến các đồ dùng hỗ trợ phát triển kỹ năng cho trẻ. Hãy cùng Hagu Life đồng hành, chăm sóc con yêu một cách toàn diện ngay từ những năm tháng đầu đời.